- Sau khi sinh con thứ 2, bà mẹ trẻ không ăn, không ngủ khiến cân nặng sụt từ 57kg xuống còn 24kg trong vòng 5 tháng.

TS Tô Thanh Phương, Phó giám đốc bệnh viện Tâm thần Trung ương 1 cho biết, bệnh nhân là Phạm Thị Hằng (27 tuổi, Hải Hậu, Nam Định), nhập viện cách đây hơn 1 tháng trong tình trạng bị trầm cảm rất nặng: Không ăn, không uống, không nói chuyện và chống đối điều trị quyết liệt.

Theo mẹ chồng chị Hằng, sau khi sinh con thứ nhất, con dâu bà có những biểu hiện bất thường như rửa tay liên tục, sợ sệt nhưng mọi người nghĩ là biểu hiện bình thường sau sinh nên không để ý.

trầm cảm, trầm cảm sau sinh, mất ngủ, tâm thần, bệnh viện tâm thần
Chị Hằng gầy gò, trầm cảm nặng khi mới nhập viện. Ảnh: BSCC

Cho đến khi chị Hằng sinh con thứ 2 cách đây 5 tháng, các biểu hiện dần nặng lên như không ăn, không ngủ, không uống thuốc, lẩn thẩn... thậm chí còn định tự sát.

Tình trạng này kéo dài suốt 5 tháng ròng khiến chị Hằng bị sụt cân nghiêm trọng, từ 57kg còn 24kg. Khi vào bệnh viện Tâm thần Trung ương 1, chị Hằng gầy gò, xanh xao, mắt trũng sâu, trán dô ra.

Theo TS Phương, bệnh nhân Hằng là một trong những trường hợp trầm cảm sau sinh thể nặng. Do bệnh nhân chống đối quyết liệt nên các bác sĩ phải trộn thuốc an thần vào sữa và cho ăn qua đường xông.

"Sau đó bệnh nhân được điều trị bằng cách kích từ xương sọ. Đây là phương pháp chữa trầm cảm mới nhất hiện nay, giúp bệnh nhân không cần dùng thuốc và giảm được các tác dụng không mong muốn của thuốc", TS Phương chia sẻ.

Sau gần 1 tháng điều trị, hiện chị Hằng đã tăng thêm được gần 4kg, giao tiếp vui vẻ và có thể được xuất viện trong nửa tháng tới.

80% bệnh nhân trầm cảm muốn tự sát

Theo TS Phương, số lượng người bị trầm cảm chiếm khoảng 20% dân số thế giới với 3 thể: Nhẹ, vừa, nặng. Trong đó giai đoạn đầu rất khó phát hiện.

Riêng trầm cảm nặng phân làm 2 loại: Không loạn thần (với biểu hiện buồn thảm, ủ rũ, bi quan, chán nản) và loạn thần (hoang tưởng, ảo giác, ảo thanh xui khiến như: tự tử, giết người, không ăn, bỏ nhà và nhảy lầu là nguy hiểm nhất).

trầm cảm, trầm cảm sau sinh, mất ngủ, tâm thần, bệnh viện tâm thần
TS Tô Thanh Phương. Ảnh: T.Hạnh

"Nếu bị ảo thanh kéo dài ngoài 6 tháng là không thể chữa khỏi", TS Phương nhấn mạnh.

Số liệu thống kê cho thấy 80% bệnh nhân trầm cảm nặng bị ảo thanh định tự sát, 15% trong đó đã tự sát thành công.

Media player poster frame
 

Với trầm cảm sau sinh, tỉ lệ này chiếm khoảng 0,15% số phụ nữ sinh đẻ. Mỗi năm bệnh viện Tâm thần Trung ương 1 tiếp nhận 20-30 bệnh nhân.

Theo TS Phương, mất ngủ là một trong những nguyên nhân dẫn đến trầm cảm và tỉ lệ này ngày càng lớn nhưng ít người để ý, có trường hợp trắng đêm không ngủ 8-12 năm.

Đáng lưu ý, nhiều người mất ngủ tự ý dùng thuốc trị mất ngủ thay vì nghĩ đến trầm cảm, trong đó uống nhiều melatonin có thể làm teo tuyến tùng.

TS Phương cho biết, điều trị trầm cảm phải kết hợp thuốc và tâm lý, trường hợp nặng có thể phải dùng sốc điện, kích từ.

Tùy từng trường hợp, từng giai đoạn sẽ áp dụng những loại thuốc trầm cảm khác nhau. Tuy nhiên hầu hết các thuốc trầm cảm đều có tác dụng phụ không mong muốn như tác động hệ tim mạch khiến tim đập nhanh, dùng lâu có thể gây suy tim nên người già dùng nguy hiểm, tác động hệ tiết niệu gây bí tiểu rồi gây táo bón, khô miệng, rối loạn tình dục...

3 triệu chứng phát hiện sớm trầm cảm

TS Phương lưu ý, khi nhận thấy những dấu hiệu sau ở bản thân hoặc người thân, cần nghĩ ngay đến trầm cảm:

- Khí sắc giảm, buồn rầu, tình trạng buồn chán này kéo dài trên 2 tuần.

- Giảm nhiệt tình, giảm hứng thú, không còn ham muốn với những sở thích trước kia.

- Giảm năng lượng: Người mệt mỏi, làm bất cứ việc gì nhỏ nhẹ cũng thấy mệt. Mệt mỏi tăng về buổi sáng.

Ngoài ra có các triệu chứng phụ: Cảm thấy bi quan, chán nản về tương lai, tiến độ, giảm lòng tự trọng, tự tin, có những ý tưởng và hành vi tự sát, chán ăn, không muốn ăn, có những người từ chối ăn, rối loạn giấc ngủ có tính chất tăng dần...

Thúy Hạnh

Được xem là Tiến sĩ, bác sĩ cao cấp đầu ngành trong lĩnh vực trầm cảm ở Việt Nam, Thầy thuốc ưu tú Tô Thanh Phương, Phó Giám đốc kiêm Trưởng khoa 6, Viện Tâm Thần TW1 luôn có những nhiệt huyết không ngừng trong công việc và chưa từng bó tay trước bất cứ người bệnh điên nào.

Nhân ngày Thầy thuốc Việt Nam 27/2, cùng lắng nghe những chia sẻ của Tiến sĩ, bác sĩ cao cấp Tô Thanh Phương về những bận bịu trong nghề cũng như nghe ông kể về lý do tại sao chọn nghề vất vả này.

Chào bác sĩ Tô Thanh Phương, tính đến thời điểm này, ông đã công tác tại viện Tâm Thần bao nhiêu năm rồi?

Chào bạn, sau khi tốt nghiệp Đại học Y Hà Nội năm 1982 thì tôi thực hiện nghĩa vụ quân sự, là bác sỹ quân y của trường sỹ quan Tên lửa - Ra đa (Nay là học viện Phòng Không).

Từ tháng 1 năm 1986 đến nay, tôi chuyển ngành về công tác tại Bệnh viện Tâm Thần Trung ương I. Tính đến nay, tôi công tác tại viện này đã 31 năm.

Công việc hàng ngày của bác sĩ tại khoa 6 cũng như một ngày khám và điều trị cho các bệnh nhân tâm thần của ông ra sao?

Là phó giám đốc bệnh viện, tôi phụ trách phòng Đào tạo, phòng Nghiên cứu khoa học - Hợp tác Quốc tế và kiêm Trưởng khoa cấp tính nữ (khoa 6). Vì thế công việc của tôi gồm rất nhiều đầu việc/tuần.

Thông thường, tất cả các buổi sáng, tôi đều chủ trì giao ban, kíp trực báo cáo tình hình bệnh nhân trong ngày và đêm. Trường hợp nào khó thì cho hướng để bác sỹ điều trị điều chỉnh liều thuốc. Ngoài ra, tôi trực tiếp chủ trì hội chẩn các bệnh nhân khó.

Gặp Tiến sĩ chữa trầm cảm đầu ngành của Việt Nam chưa từng bó tay trước người tâm thần nào! - Ảnh 1

Thầy thuốc ưu tú Tô Thanh Phương, Phó Giám đốc, kiêm Trưởng khoa 6, Viện Tâm Thần TW1 đang thăm khám cho bệnh nhân.

Sáng thứ hai hàng tuần, tôi cũng chủ trì đi buồng khám bệnh cùng các bác sỹ trong khoa và sinh viên các trường Đại học y đến học và thực tập. Các bác sỹ báo cáo tình hình bệnh của bệnh nhân mà mình phụ trách. Nếu bệnh nhân nào phức tạp thì tôi cho hướng dẫn để bác sỹ đó điều chỉnh thuốc cho hợp lý. Đồng thời cũng giảng lâm sàng cho sinh viên tại chỗ.

Sáng thứ 3 thứ 5 hàng tuần, tôi thăm khám cho các bệnh nhân trực tiếp điều trị. Nếu bệnh nhân nào diễn biến bất thường thì điều chỉnh liều phù hợp.

Sáng thứ 4, thứ 6 hàng tuần là thời gian tôi thăm khám bệnh nhân và trực tiếp điều trị.

Nổi tiếng trong giới y khoa là tiến sĩ đầu tiên của Việt Nam về chuyên ngành trầm cảm, vậy tại sao ban đầu ông lại chọn ngành rất khó nhọc và vất vả này?

Năm 1989, lúc đó tôi là phó khoa 5. Bệnh nhân Chử Văn T người Lai Châu mặc dù bác sỹ trưởng khoa đang tiêm liều thuốc khá cao trong 1 tuần cho bệnh nhân là Aminazine 25 mg ngày 6 ống, Haloperidol 5 mg ngày 4 ống.

Tuy nhiên bệnh nhân T vẫn kích động dữ dội. Bệnh nhân T còn đè bệnh nhân khác ra định lấy chuôi thìa móc mắt bệnh nhân khác. May mà sự việc được phát hiện kịp thời.

Thấy vậy, tôi bỏ thời gian vài ngày theo dõi và thấy bệnh nhân có biểu hiện mắt đỏ, vẻ mặt u buồn, có lúc sụt sùi khóc, ngồi ở xó buồng.

Tôi nghĩ là trầm cảm và xin nhận điều trị bệnh nhân này. Cũng may trưởng khoa đồng ý và bảo tôi viết đơn chịu trách nhiệm.

Sau khi giám đốc ký đồng ý thì tôi điều trị bằng công thức riêng của mình. Ngay ngày hôm sau, bệnh nhân đã thấy dễ chịu ngay. Sau 1 tuần bệnh nhân T chuyển biến tốt. Từ đó tôi quyết tâm đi theo hướng điều trị trầm cảm.

Năm 1995, khi sang Pháp nghiên cứu lần 1, tôi thấy họ chỉ dùng thuốc chống trầm cảm đơn thuần cho bệnh nhân và họ nặng về liệu pháp tâm lý nên ít hiệu quả. Tôi mua nhiều sách đem về nghiên cứu.

Năm 2000 tôi bắt đầu làm luận án điều trị trầm cảm bằng thuốc an thần kinh phối hợp với thuốc chống trầm cảm. Thời điểm đó an thần kinh là chống chỉ định điều trị trầm cảm. Năm 2002, tôi sang Pháp lần 2 và hỏi ý kiến các giáo sư. Các thầy thấy có khả thi nên động viên tôi.

Kết quả, tôi đã báo cáo thành công luận án Tiến sĩ điều trị trầm cảm bằng An thần kinh phối hợp với Chống trầm cảm đã đem lại hiệu quả rất cao. Hiện nay biện pháp chữa bệnh này đã thành phổ biến. Rất nhiều bệnh nhân trầm cảm đã khỏi bệnh.

Là Tiến sĩ chữa trầm cảm đầu ngành ở Việt Nam, ông đã từng phải bó tay trước bất cứ 1 ca bệnh trầm cảm nào chưa?

Cho đến nay, tôi chưa bó tay trước bất kỳ bệnh nhân trầm cảm nào vì luôn có sự phối hợp tốt giữa bệnh nhân, gia đình.

Với bệnh nhân nặng, tôi thường có thể tiêm tuần đầu rồi cho uống thuốc. Nếu chống đối uống thì cho vào sữa và cho ăn sonde hoặc cho thuốc vào đồ ăn, nước uống.

Thường người bệnh chỉ căng thẳng trong 2 tuần đầu. Khi thuốc đã ngấm thì hợp tác của các bệnh nhân với bác sĩ sẽ tốt hơn.

Từng tiếp nhận và điều trị nhiều bệnh nhân bị bệnh trầm cảm ở các mức độ khác nhau từ điên loạn, đến kinh dị. Ông có thể kể về hành trình chữa những ca bệnh ấn tượng nhất ông từng chữa?

Trong suốt những năm làm bác sĩ chữa trầm cảm tại viện, tôi đã từng gặp và đa số là trầm cảm nặng có loạn thần. Nhưng trong đó tôi ấn tượng nhất là những ca bệnh như bệnh nhân dùng thìa móc mắt bệnh nhân khác; bệnh nhân đập vỡ gương soi và ngoáy lòi mắt bệnh nhân khác; bệnh nhân giết cháu bé và mổ bụng ăn thịt ở Lạng Sơn; bệnh nhân định dùng tuýp sắt đập chết con 2 tuổi và định dội phích nước sôi vào con cho chết hẳn.

Hay như trường hợp bệnh nhân do gia đình mê tín đưa lên chùa chữa, bệnh nhân nhịn ăn 1 tuần và kích động dữ dội, cắn nát môi khiến nhà chùa phải buộc đũa cả vào miệng đưa đến viện 103. Rồi viện này lại giới thiệu sang Bệnh viện Bạch Mai và BV Bạch Mai lại chuyển đến Viện Tâm thần Trung ương 1. Tuy nhiên, hiện bệnh nhân này đã được điều trị khỏi hoàn toàn và đã lấy chồng, sinh con.

Hoặc một trường hợp bệnh nhân “Người cá” cắn nát môi, giãy giụa như cá cũng đã được điều trị tốt.

Gặp Tiến sĩ chữa trầm cảm đầu ngành của Việt Nam chưa từng bó tay trước người tâm thần nào! - Ảnh 2

Bác sĩ nhớ như in những ca bệnh "khó nhằn" ông từng chữa.

Là một bác sĩ điều trị trầm cảm cho các bệnh nhân, cá nhân ông thấy trong quá trình điều trị trầm cảm, khó khăn lớn nhất là những khó khăn nào?

Thực tế, khó khăn lớn nhất của một bác sĩ khi điều trị cho bệnh nhân chính là chẩn đoán bệnh có đúng không. Đây là cái khó lớn nhất. Vì nếu chẩn đoán không đúng thì điều trị không hiệu quả.

Ngoài ra, gia đình có hợp tác không và bệnh nhân có chịu hợp tác với bác sĩ để uống thuốc không cũng là một khó khăn nữa với người thầy thuốc. Nhiều khi để làm được tốt công tác tư tưởng, những bác sĩ như tôi phải ngồi trò chuyện với bệnh nhân hay người nhà bệnh nhân hàng giờ liền. Đôi khi chỉ nghe họ kể những câu chuyện vụn vặt không đầu không cuối và phải tự chắp vá lại để phán đoán hướng điều trị và động viên họ.

Khi điều trị bệnh trầm cảm, ngoài những phương thuốc màu nhiệm về y khoa, để chẩn đoán bệnh chuẩn, theo ông cần thêm những điều gì? Vì sao?

Là bác sĩ thì quan trọng nhất phải có cái Tâm với nghề. Và bác sĩ chữa trầm cảm thì càng quan trọng phải có cái Tâm. Khi có cái Tâm, nghĩa là bạn mới thực sự thương người bệnh. Khi đó bạn sẽ thăm khám cho người bệnh bằng cả trái tim và khối óc mới ra được bệnh.

Bởi rất nhiều người bệnh mà các triệu chứng không điển hình, rất khó để xác định 1 ca trầm cảm. Ngược lại, phải khám tỉ mỉ, khám lâu, hỏi kỹ và đồng cảm với người bệnh mới được.

Nếu như nhiều bác sỹ khám bệnh nhân rất qua loa, thậm chí quát nạt thì không bao giờ chữa được trầm cảm.

Hiện nay ngoài thuốc, chúng tôi dùng kỹ thuật mới nhất mà thế giới đang áp dụng là kích thích từ xuyên sọ. Kỹ thuật này điều trị khá hiệu quả trầm cảm.

Trong quá trình chữa bệnh, đã có những thời điểm mà gặp hoàn cảnh quá đỗi éo le của bệnh nhân, lòng 1 bác sĩ như ông cũng đã phải chùng lòng xuống không? Đó là những hoàn cảnh nào?

Tôi đã gặp một số bệnh nhân trầm cảm sau sinh của các phụ nữ. Bản thân họ biết bị bệnh nhưng chồng, gia đình đều cho là họ giả vờ. Cụ thể như có bệnh nhân ở Thanh Hóa, chị ức quá đã định ôm con nhảy từ tầng 2 xuống vì cho rằng tại con mà chị phải chịu oan ức thế này. Chị không ăn không ngủ được, mệt mỏi quá không làm được thì nhà chồng cứ bảo giả vờ, lười biếng.

Gặp Tiến sĩ chữa trầm cảm đầu ngành của Việt Nam chưa từng bó tay trước người tâm thần nào! - Ảnh 3

Những ca trầm cảm sau sinh của các phụ nữ khiến một bác sỹ như ông cũng thấy thương cảm và chùng lòng xuống.

2 tuần đầu sau sinh, người bệnh thường mất ngủ, lo âu, buồn chán. Các biểu hiện này kéo dài quá 2 tuần dễ phát sinh trầm cảm sau sinh. Nếu được gia đình, nhất là chồng động viên, giúp đỡ thì bệnh sẽ tiến triển tốt hơn.

Trước những bệnh nhân này, lòng bác sĩ như chúng tôi thường rất thương cảm và chùng lòng xuống. Cá nhân tôi rất mong, chúng ta nên tìm hiểu tại sao lại vậy để giúp đỡ những phụ nữ như thế thay vì nghi ngờ hoặc hắt hủi họ.

Những dự định và kế hoạch của ông lúc này?

Là một bác sĩ, tôi đã chữa cho rất nhiều bệnh nhân trầm cảm khỏi bệnh. Bởi vậy, trong tương lai tôi dự định sẽ viết một cuốn sách về các phương pháp chữa một số bệnh trầm cảm rất đặc hiệu mà nhiều bác sỹ hiện nay còn lúng túng.

Xin chân thành cảm ơn ông và chúc bác sĩ luôn thực hiện được dự định này của mình. Nhân ngày Thầy Thuốc Việt Nam 27/2, thay mặt Emdep.vn, xin kính chúc bác sĩ luôn dồi dào sức khỏe và là nơi được nhiều bệnh nhân tin tưởng, gửi gắm bệnh tật nguy nan của mình.

Thảo Nguyên

(LĐ) - Số 222 Tâm Lê - 7:13 AM, 26/09/2015

“Bệnh ở trong đầu, trong suy nghĩ của người ta, chữa bệnh tâm thần khó lắm, phải nói là cực khó... anh phải chuẩn đoán bệnh thế nào, kết hợp thuốc ra làm sao để chữa cho người ta từ một con vật ăn phân, giết bố mẹ trở lại làm người mới khó”. TS - BS Tô Thanh Phương - Phó GĐ Bệnh viện Tâm thần Trung ương 1, người lúc nào cũng bận bịu và say mê công việc “đối thoại” với thế giới người điên đã trần tình về nghề đầy nhiệt huyết như thế.

Được xem là tiến sĩ đầu ngành trong lĩnh vực trầm cảm, những bệnh nhân của anh thường đã thuộc dạng đặc biệt. Hoặc là rất nặng, lúc nào cũng đòi tự tử, hoặc rất lạ lùng, hiếm gặp. Nhiều ca đã được anh chữa lành một cách thần kỳ, đưa trở lại làm người bình thường trong hạnh phúc vỡ òa.

Gỡ “người cá” ra khỏi lưới

Chiếc xe 7 chỗ đưa đoàn bác sĩ Bệnh viện Tâm thần T.Ư 1 do TS-BS Tô Thanh Phương dẫn đầu, đỗ trước cách cửa làm bằng những thân tre xiêu vẹo của một ngôi nhà cũng xiêu vẹo. Một người phụ nữ mà chúng tôi đã biết cuống quýt chạy ra đón chào niềm nở, đó là chị Hiền, vợ anh Sơn “người cá” đang được chúng tôi cứu giúp.

Điều ngạc nhiên, khi cánh cửa mở rộng ra thì “người cá” đang đứng đó, cách chúng tôi chỉ chưa đầy 3 mét, khỏe mạnh, gật gù cười. Dù nụ cười có vẻ còn khó nhọc và giọng nói vẫn chưa thể tròn vành rõ tiếng do di chứng của bệnh để lại, nhưng anh Sơn đã không còn là “người cá” suốt ngày nằm lăn lộn, quẫy đạp ở trên giường nữa. Chị Hiền xác nhận: “Béo lên khoảng 16- 17kg đấy bác ạ, ăn bao nhiêu cũng hết, có hôm phải hãm ăn đấy, sợ béo quá lại đờ đẫn người ra, phải luyện tập tay chân đầu óc cho nó linh hoạt cái đã. Như thế là nhà em sung sướng lắm rồi, đội ơn các bác lắm ạ”.

Bà con hàng xóm đến chúc mừng chật cả sân, họ thi nhau kể chuyện anh Sơn đã biết quét nhà, nấu cơm, tưới rau, chăn bò, chăm lợn giúp vợ, để chị rảnh rang đi làm công nhân kiếm tiền. Thích nhất là anh Sơn mỗi lần đi ngang họ đã biết gật đầu chào, như 5 năm về trước khi anh chưa đổ bệnh.

 

“Người cá” trước khi được cứu chữa... 

Cách đây vừa tròn 3 tháng, khi viết bài kêu gọi những người hảo tâm giúp đỡ cho gia đình “người cá” ở thôn Chu Châu, xã Minh Châu, huyện Ba Vì, Hà Nội, lập tức chúng tôi nhận được điện thoại của Phó Giám đốc Bệnh viện TTTƯ 1 Tô Thanh Phương báo rằng anh đã từng chữa cho một ca có biểu hiện cắn môi tóe máu, nát nhừ như thế khỏi hẳn, trở lại bình thường rồi, và nhắn có thể đưa “người cá” xuống bệnh viện để anh trực tiếp điều trị.

Ngay trong ngày hôm đó liên lạc giữa gia đình “người cá” và bác sĩ đã được kết nối. Tuy nhiên, sau đó anh Phương gọi lại cho tôi thông báo một tin buồn, trường hợp này quá nặng, không đủ điều kiện để đưa xuống viện chữa trị. Vì hiện nay “người cá” không thể đi lại được, đại tiểu tiện tại chỗ như thế sẽ không thể ở trong “môi trường” toàn người điên được. Vậy là hết cách sao? Im lặng mất một lúc, đầu dây bên kia lại tiếp “Để anh xem, có thể sắp xếp thời gian lên thăm khám một buổi, có gì sẽ thông báo sau”. Tôi thở phào, hy vọng.

Vài ngày sau, chúng tôi cùng anh vượt phà sông Hồng vào ốc đảo Minh Châu để thăm khám cho “người cá”. Lúc đó, tình trạng của “người cá” rất thê thảm. Lúc nào cũng lăn lộn vật vã, miệng chằng khăn cho khỏi cắn vào môi, máu thấm ra ướt đẫm, người chỉ còn da bọc xương và đang có biểu hiện chán ăn. Sau khi khám kỹ lưỡng, hỏi han về tiền sử của bệnh, anh kết luận “người cá” bị sang chấn tâm lý nặng, kéo dài đã 5 năm và trở thành mạn tính. Tình trạng này nếu cấp thuốc liều cao ngay thì cơ thể anh Sơn sẽ không chịu đựng được, vì thế sẽ cho liều nhẹ nhàng và theo dõi cho đến khi cơ thể của anh ấy khỏe mạnh hơn, đủ sức chịu đựng cấp độ chữa trị cao hơn. Bữa đó anh khám và tặng thuốc, rồi dặn dò kỹ lưỡng người vợ chú ý thuốc men đúng giờ và gọi điện thông báo tình hình ngày một.

Nguyên do “người cá”, 50 tuổi, mắc chứng bệnh lạ lùng như vậy là bởi 5 năm trước anh gặp một biến cố lớn, thằng con trai duy nhất đi chăn bò bị ngã sông chết đuối, khi cháu mới tròn 5 tuổi. Bệnh cứ ủ như thế cho đến khi vợ lên bàn mổ sinh tiếp thì bùng phát. Anh Sơn đã được đi chữa trị nhiều nơi nhưng không khỏi, phần vì thêm điều kiện kinh tế khó khăn nên bỏ dở việc điều trị.

Sáng sớm hôm sau tôi nhận được cuộc gọi sớm của chị Hiện báo, đêm qua anh Sơn đã nằm im, không lăn lộn nữa, nghĩa là thuốc đã có tác dụng tốt. Đó là tin vui nhất buổi sáng mà tôi nhận được, vậy là “người cá” sẽ được gỡ khỏi lưới.

 

... và đã khỏe mạnh. 

Anh Phương hằng ngày gọi điện hướng dẫn điều chỉnh liều thuốc, chị Hiền báo cáo tình hình của chồng. Hai bên cứ trao đổi như thế, hết đợt thuốc, chị Hiền lại xuống bệnh viện nơi anh Phương làm việc để lấy và trực tiếp báo cáo tình hình của chồng. Hơn 2 tháng điều trị, hiện nay anh Sơn đã ngừng cắn môi, ăn được cơm và bắt đầu tỉnh táo trở lại, hỏi đáp đã có ý thức khiến chị Hiền không giấu nổi niềm vui, gọi cho chúng tôi cảm ơn rối rít và sốt sắng mời đoàn bác sĩ lên thăm để chị có dịp được tạ ơn.

Những ca đòi tự tử, ăn phân và gặp ai chém nấy

Để chữa trị cho những bệnh nhân thuộc dạng đặc biệt, ai cũng muốn xa lánh và đến pháp luật cũng phải đầu hàng như thế thật chẳng dễ dàng chút nào. TS Tô Thanh Phương cho biết, những trường hợp liên tục đòi tự tử, hay đại tiện rồi “xơi” luôn, hoặc gặp ai chém nấy, hoặc lạ lùng như “người cá” ở Minh Châu kia đòi hỏi phải chẩn đoán thật chính xác và kiên trì đến cùng cả đôi bên, bệnh nhân lẫn thầy thuốc thì mới có cơ hội... tỉnh.

Có lần anh chữa cho một ca ở Thanh Hóa, bệnh nhân là ông giám đốc của một công ty tư nhân, tài chính rủng rỉnh. Ông này bị mắc một chứng bệnh khá kỳ quặc, kéo dài đã 16 năm nay và chỉ có một triệu chứng là nhói ở sau gáy rồi lan ra mắt bên phải, nước mắt chảy giàn giụa, sau đó lan sang mắt trái và nhắm tịt luôn cả hai mắt. Có lúc một vài phút, có lúc vài chục phút, có khi cả tiếng đồng hồ không mở mắt ra được. Một ngày có thể xuất hiện một vài lượt như thế. Bao nhiêu năm ông này đi khắp từ Bắc vào Nam để chữa trị nhưng vẫn không khỏi, thậm chí nhờ đến cả ông tiến sĩ chuyên ngành thần kinh ở một viện uy tín, mỗi ngày tiêu tốn ít nhất 1 triệu đồng mà bệnh không hề thuyên giảm.

Cuối năm trước, hai vợ chồng ông giám đốc quyết định ra nước ngoài một chuyến để chữa trị, nhưng rồi không biết ai mách cho đến gặp bác sĩ Phương, thế là vợ chồng tức tốc đánh xe ra. Sau khi chẩn đoán, anh cho biết: “Ca này thật sự rất khó “chơi”, chỉ có mỗi một triệu chứng như thế.

 

... Người cá mặc áo đen đứng giữa ( 26/8/2015). 

Khi đi sâu vào triệu chứng thì thấy bệnh nhân bị rối loạn cảm xúc lưỡng cực 5 chiếm ưu thế. Biểu hiện của lưỡng cực 5 là trong tháng, trong tuần có những thay đổi về trạng thái tâm lý, tháng này có thể rất vui vẻ, nhẹ nhàng, một vài tháng sau lại trì trệ, bức bối. Vốn là một bậc thầy về cảm xúc, anh đưa ra phương án điều trị chỉ một lần khỏi ngay, ông giám đốc vô cùng sung sướng.

Một trường hợp khác ở Hà Nội bị trầm cảm sau khi sinh con. Chỉ vài tháng sau khi đứa trẻ chào đời thì người mẹ phát bệnh, liên tục đòi tự tử, mấy lần ôm con nhảy xuống sông Hồng, rồi lại nhảy từ gác hai của nhà xuống. Đây là ca bệnh khó đầu tiên anh gặp sau khi vừa tốt nghiệp luận án về trầm cảm. Ông chồng làm nghề đánh cá trên sông, sau khi đưa vợ vào viện, vào đúng khoa của anh và được anh chữa cho khỏi. Có bữa xách con cá đến để cảm ơn, rối rít “vợ em khỏi rồi, ngon lành lắm rồi anh ạ”. Anh cũng chữa cho nhiều ca có hành vi rất man rợ. Có trường hợp một gã khi lên cơn, lấy dao chém vợ phải đi cấp cứu. Sau đó được đưa đi Bệnh viện Bạch Mai điều trị, về gã lại đuổi chém chú ruột chạy mất dép. Không ai có thể can ngăn nổi, có bữa gã cầm cái xích sắt đập đứa con mới có 3-4 tuổi, rồi vớ cái phích định dội nước sôi thì con đã chết rồi. Ca này cũng được anh chữa trị cho ổn định, giờ thì trở lại bình thường. Lại có người cứ đi ngoài là hứng ăn luôn, hoặc thường xuyên ra tolet cạo phân ăn, rất kinh khủng. Ca này cũng được anh trực tiếp điều trị cho ổn định trở lại và báo cáo khoa học của anh đã làm về ca đó.

Trầm cảm cũng có ba bảy đường trị

“Trầm cảm có rất nhiều dạng, đau đầu mất ngủ cũng là trầm cảm, trầm cảm thực vật thì đau ốm lung tung, nay đau chỗ này mai đau chỗ khác, tự nhiên bồn chồn đứng ngồi không yên. Dạng trầm cảm khó chữa nhất là dạng trầm cảm ám ảnh. Ví dụ như sợ bẩn, có bệnh nhân tắm rửa, kỳ cọ suốt ngày, nhiều đến mức gần như lột hết da. Có những bệnh nhân lại ngồi ngọ ngoạy liên tục. Đặc biệt những bệnh liên quan đến trầm cảm ám ảnh rất khó chữa” TS. Phương chia sẻ.

Để chữa được trầm cảm cần phải rất tỉ mỉ và kiên trì. Chữa cho ổn định không quá khó nhưng chữa khỏi là cả một vấn đề, bác sĩ phải trực tiếp theo dõi cả một quá trình, có khi tới một vài năm theo phác đồ điều trị. “Bác sĩ trầm cảm phải thật chịu khó, còn nếu sợ khó, sợ bẩn, sợ bệnh nhân đánh thì sẽ không làm được tâm thần đâu. Nếu như bác sĩ cứ ngồi ở trên, lướt lướt xem có ăn được không, ngủ được không, ỉa được không, xong rồi lên cấp mấy viên thuốc thì muôn đời sẽ không chữa được bệnh. Phải sâu sát người ta, để chữa người ta từ một con vật ăn phân, giết bố, giết mẹ trở lại thành con người, cái đấy mới khó” TS. Tô Thanh Phương nhấn mạnh.

Năm 2005, anh bắt đầu thành công bằng cách kết hợp hai loại thuốc, an thần kinh với trầm cảm, điều trị tất cả các loại trầm cảm có kết quả rất tốt. Sau khi đi Pháp về, anh tiếp tục tìm ra được công thức điều trị ảo thanh và ảo thanh kéo dài, một dạng bệnh khá nguy hiểm, người bệnh lúc nào cũng có tiếng nói trong đầu, xui giết người, xui tự tử, tự sát.

Tất cả các tài liệu của quốc tế tại thời điểm này chỉ ghi nhận, điều trị chống trầm cảm bằng thuốc chống trầm cảm đơn thuần. Còn luận án của anh ra đời đã phân tách ra thuốc chống trầm cảm trung bình, trầm cảm nặng, nhẹ, chống loạn thần và không loạn thần. Sau đó anh kết hợp thuốc an thần kinh với chống trầm cảm thì cuối cùng việc điều trị trầm cảm cực kỳ hiệu quả. Vậy nên anh trở thành người đầu tiên đột phá trong lĩnh vực trầm cảm, không chỉ của Việt Nam mà cả trên thế giới là thế.

Trầm cảm hiện nay vẫn là “mảnh đất” mới trong điều trị tâm thần. Dù đang giữ vị trí lãnh đạo của Bệnh viện TTTƯ 1 nhưng hằng ngày TS - BS Cao cấp, Thầy thuốc Ưu tú Tô Thanh Phương vẫn miệt mài làm việc, gặp gỡ, tiếp xúc với từng người bệnh một cách nhẫn nại, dịu dàng. Bằng những đóng góp rất giá trị cho ngành, tháng 10.2014 anh đã vinh dự được ghi danh Tiến sĩ ở Văn Miếu Quốc Tử Giám và tháng 8.2015 anh đón nhận Cúp Thánh Gióng trong lễ tôn vinh Nhân tài đất Việt do Nhà nước trao tặng. Quan trọng hơn, những đóng góp đó đem lại nhiều hy vọng cho bao gia đình có bệnh nhân tâm thần đang rất thảm thương của chúng ta hiện nay.

TS Tô Thanh Phương cho hay, khi nhập viện, cô gái này trong trạng thái không chịu ăn uống, nhiều hoang tưởng. Cô phải nhập viện khi con đang còn quá nhỏ.

Tại khoa Cấp tính nữ - Bệnh viện Tâm thần trung ương 1, chị Nguyễn Thị Hòa (sinh năm 1989, ở Hải Hậu, Nam Định) khiến nhiều người ái ngại bởi cân nặng, ngoại hình chỉ như đứa trẻ 6 tuổi.

Mẹ chị Hòa cho hay con gái có các biểu hiện tiêu cực, lạ lẫm từ khi sinh xong đứa con đầu như hay rón rén khó hiểu, rửa ráy liên tục, lẩm bẩm một mình, không chịu ăn uống. Trong khi đó, chị Hòa vẫn yêu chồng thương con nên gia đình ít để ý.

Đến khi chị Hòa mang bầu đứa bé thứ hai, những biểu hiện này ngày càng nặng dần. Sau khi sinh xong đứa thứ 2, cơ thể chị Hòa suy nhược trầm trọng, từ 57 kg, chỉ còn 24 kg. Lúc này, gia đình mới đưa chị đi viện.

TS.BSCC, Phó giám đốc, Trưởng khoa Cấp tính nữ Tô Thanh Phương, cho hay: “Bệnh nhân Hòa là một ca bệnh điển hình của chứng trầm cảm sau sinh, nhập viện điều trị gần một tháng. Khi vào viện, Hòa trong trạng thái chống đối hoàn toàn, không ăn, không nói, không hợp tác. Chúng tôi phải dùng biện pháp cho ăn qua ống xông, cho thuốc nghiền vào sữa. Sau 2-3 ngày, bệnh nhân mới hợp tác. Hiện tại, bệnh nhân không dùng thuốc, chỉ kích từ. Tình trạng đang tiến triển khả quan”.

Can benh khien nguoi me hoa dien khi vua sinh con hinh anh 1
TS Tô Thanh Phương - Phó giám đốc Bệnh viện Tâm thần trung ương 1. Ảnh: Việt Hùng.

Trầm cảm sau sinh: Căn bệnh nguy hiểm

Theo TS Tô Thanh Phương, thống kê cho thấy có 0,15% phụ nữ sau sinh mắc loạn thần - trầm cảm sau sinh.

Thông thường, một tuần sau sinh, phụ nữ hay có cảm giác buồn, rầu, lo âu, mệt mỏi, mất ngủ, dễ tủi thân. Nhưng cảm xúc này thoáng qua và sẽ hết nếu được sự hỗ trợ tích cực của gia đình, đặc biệt là người chồng.

“Trong quá trình mang thai, nồng độ estrogen và các chất dưỡng thai cao, khi sinh con xong, nồng độ các chất này bị giảm đột ngột sinh ra các rối loạn tâm thần sau đẻ. Thời gian khoảng tuần đầu sau đẻ, hầu hết chị em đều có tâm trạng như vậy”, TS Phương cho hay.

Tuy nhiên, khi các triệu chứng ngày càng nặng (được gọi là hội chứng ngày thứ 3 sau đẻ), chị em rất căng thẳng, bi quan, buồn chán, không ngủ được, lo âu nhiều.

“Nếu không điều chỉnh được những biểu hiện này trong một tuần, bệnh sẽ tiến triển nặng gọi là loạn thần sau sinh. Đỉnh cao phát bệnh này là sau khi đẻ 10-15 ngày, có thể kéo dài trong vòng 3 tháng. Nếu phát bệnh lần đầu, đa số trong tình trạng loạn thần, có ảo giác, hoang tưởng. Nhiều mẹ đã giết chết con mình hoặc tự sát khi mắc căn bệnh này”, TS Phương cảnh báo.

Theo TS Phương, ở nhiều nước phát triển, phụ nữ mang thai được hưởng chế độ chăm sóc thai kỳ rất chu đáo. Tuy nhiên, tại Việt Nam, chị em ít có sự theo dõi và kiểm tra định kỳ về y tế.

Trong quá trình mang thai và sau sinh, người chồng cần có sự quan tâm đối với người vợ về cả mặt kinh tế lẫn tâm lý, động viên, hỗ trợ tích cực để họ đỡ căng thẳng, bớt sang chấn về các quan hệ trong gia đình, đồng thời đi khám thường xuyên để phát hiện các biến chứng trong thai kỳ.

Quá trình chuẩn bị trước sinh nếu được kiểm soát tốt sẽ giảm nguy cơ mắc chứng trầm cảm sau sinh”, TS Phương khuyến nghị.

Can benh khien nguoi me hoa dien khi vua sinh con hinh anh 2
Bệnh nhân nữ tại khoa Cấp tính nữ đa số là bệnh nhân nặng, có ý định và hành vi tự sát phổ biến. Ảnh: Việt Hùng.

Ai có nguy cơ mắc trầm cảm sau sinh?

Theo TS Phương, một số đối tượng chị em có thể dự đoán được khả năng mắc chứng loạn thần sau sinh. Cụ thể:

- Những người đã từng bị bệnh trầm cảm. Đối tượng này cần được quan tâm đặc biệt trong suốt quá trình mang thai.

- Người có các mối quan hệ trong gia đình căng thẳng. Đây là nguy cơ cao dẫn tới các sang chấn tâm lý, căng thẳng, áp lực đối với phụ nữ sau đẻ.

- Những người mẹ đơn thân, hoặc có chồng đi vắng, không có chỗ dựa cũng cần quan tâm.

Đối với những trường hợp có biểu hiện loạn thần sau đẻ, chuyên gia cho rằng tốt nhất nên cách ly và đưa ngay đến bệnh viện có chuyên khoa tâm thần để điều trị.

“Đa số bệnh nhân phát bệnh lần đầu là trầm cảm, phát bệnh lần sau là hưng cảm (quá khích). Phác đồ điều trị chung là 6 tháng liên tục tấn công, sau đó điều trị duy trì 1,5 năm, bệnh nhân sẽ tiến triển tốt”, TS Phương nói về hướng chữa bệnh cho bệnh nhân mắc trầm cảm sau sinh.

Mới đây, trên mạng xã hội Facebook, một tài khoản đã chia sẻ lại câu chuyện của chị họ mình - một bà mẹ trẻ tự chấm dứt cuộc đời mình ở tuổi 30 do mắc chứng trầm cảm sau sinh.

“Từ khi lấy chồng, gia đình chị xảy ra một vài biến cố. Sau khi sinh con, chị gần như phải xoay sở một mình vì chồng đi làm xa nhà, bố mẹ đẻ, anh chị em ruột dù ở gần nhưng mỗi người một công việc, một nỗi lo riêng, không thể hằng ngày ở bên chia sẻ.

Những thay đổi đột ngột về tâm sinh lý sau khi sinh con, những biến cố xảy ra trong cuộc sống… đã khiến chị stress, bế tắc, suy nhược và trầm cảm.

Đỉnh điểm là khi gia đình phát hiện ra chị nợ nần một khoản tiền lớn do vay nặng lãi. Không ai đoán ra một bà mẹ ở nhà nội trợ, chăm con dùng số tiền đó vào việc gì, chỉ thấy tủ quần áo của chị chất đầy hàng hiệu: quần áo, giày dép, túi xách… Mọi người trong gia đình thắc mắc, dò hỏi và ngay đêm ấy, bà mẹ trẻ tìm đến cái chết.

Khi thu dọn lại tư trang của chị, gia đình phát hiện ra một điều bất ngờ: tất cả những món đồ hàng hiệu của chị đều chưa qua một lần sử dụng, còn nguyên hộp, nguyên mác. Lúc này, mọi người mới đau đớn nhận ra, đó là biểu hiện của chứng trầm cảm sau sinh, chứng bệnh rất nhiều bà mẹ mắc phải. Nhưng tất cả đã muộn”.

TS Tô Thanh Phương cho biết, rất nhiều trường hợp bị trầm cảm sau sinh đã tìm đến cái chết do gia đình không để ý và phát hiện để chữa trị kịp thời. Trường hợp này là một trong số đó.

Hà Quyên